Waarom gebruikt de scheepvaart bakboord en stuurboord?
In de scheepvaart gebruiken we vaak specifieke termen (jargon) die buitenstaanders soms vreemd in de oren klinken. Twee bekende voorbeelden hiervan zijn 'stuurboord' en 'bakboord', de benamingen voor respectievelijk de rechter- en linkerkant van een schip. Maar waar komen deze termen vandaan en waarom worden ze vandaag de dag nog altijd gebruikt?
De oorsprong van stuurboord
De term stuurboord is afkomstig uit de tijd waarin schepen nog geen centraal roer hadden, maar bestuurd werden met een roerblad aan de rechterzijde van het schip. Dit zijroer bevond zich meestal aan de rechterkant omdat de meeste zeelieden rechtshandig waren, wat het makkelijker maakte om het schip te besturen. De rechterkant werd hierdoor bekend als de 'stuurboord'-zijde, letterlijk de kant waar het schip werd gestuurd.
En waar komt bakboord vandaan?
De term 'bakboord' heeft een andere oorsprong. Aan de linkerkant van het schip bevond zich vroeger vaak de zogenaamde 'bak', een opslagruimte of het gedeelte van het schip waar goederen werden ingeladen. Omdat het zijroer rechts hing, meerden schepen meestal met de linkerzijde (de 'bak'-kant) aan de kade aan, zodat het roer niet beschadigd raakte. Zo ontstond de term 'bakboord' voor de linkerzijde van het schip.
Misschien heb je ook wel de Engelse term voor bakboord: ‘port side’ voorbij horen komen. Schepen hadden het roer traditioneel aan stuurboordzijde (rechts). Om te voorkomen dat het roer beschadigd raakte, werd het schip meestal aan de linkerzijde aan de kade aangemeerd. Deze zijde werd daardoor bekend als de 'havenzijde' ofwel in het Engels: port side.
Waarom gebruiken we deze termen nog steeds?
Hoewel moderne schepen al eeuwenlang zijn uitgerust met een centraal roer, zijn de termen stuurboord en bakboord diep geworteld geraakt in de scheepvaart. Het is een maritieme traditie geworden. Omdat de aanduidingen 'links' en 'rechts' afhankelijk zijn van de kijkrichting van een persoon, kunnen ze makkelijk voor verwarring zorgen. Stuurboord en bakboord zijn echter altijd hetzelfde, ongeacht hoe iemand op het schip staat.
Internationale gelijkheid
Een andere reden om deze termen te behouden is internationale standaardisering. Overal ter wereld herkennen zeevaarders de termen 'starboard' (Engels voor stuurboord) en 'port' (Engels voor bakboord). Dit zorgt voor duidelijkheid en voorkomt ongelukken, vooral in situaties waarin snelle beslissingen essentieel zijn.
Bakboord en stuurboord
Hoewel stuurboord en bakboord oorspronkelijk verwijzen naar gebruik en structuur van historische schepen, zijn ze vandaag nog net zo relevant als eeuwen geleden. Ze zorgen voor eenduidige communicatie en dragen bij aan de veiligheid en efficiëntie in de scheepvaart. Daarnaast herinnert het gebruik van deze termen ons aan het maritieme verleden dat zo kenmerkend is voor Nederland.
Kleurgebruik op schepen
- Bakboord (links): rood
- Stuurboord (rechts): groen
Deze kleuren zijn internationaal gestandaardiseerd en worden gebruikt in verlichting op schepen, markeringen in havens en in nautische communicatie. Het helpt zeelieden om snel en duidelijk te bepalen in welke richting een schip zich beweegt, vooral 's nachts of bij slecht zicht:
- Zie je de rode (bakboord) lamp van een ander schip, dan nadert het schip vanuit jouw rechterkant en moet jij meestal uitwijken.
- Zie je de groene (stuurboord) lamp, dan nadert het schip vanuit jouw linkerkant en moet het andere schip vaak uitwijken.